Van Optimale Zorg naar Optimaal Bewegen

Oedeemtherapie

 

Het Lymfesysteem:

Zoals bloed het lichaamsvocht vormt binnen de bloedvaten , zo is lymfe het

lichaamsvocht dat zich bevindt in de omliggende weefsels buiten de bloedbaan.

Lymfe heeft in grote lijnen dezelfde samenstelling als bloedplasma, maar met name de

concentratie aan eiwitten is veel hoger.  Lymfevocht wordt getransporteerd via de

lymfevaten en wordt onderweg gezuiverd in de lymfeknopen.

 

 

De lymfeknopen, zijn sterk geconcentreerd en in z.g. ‘pakketten’ aanwezig op de

kruispunten van lymfebanen, bijvoorbeeld in hals, oksels en liezen, en functioneren als

zuiveringsstations. 

 

Het lymfestelsel vormt geen circulair systeem zoals de bloedbaan. Lymfevocht wordt

vanuit de weefsels aangezogen door de ‘zuignapjes’ van de passerende lymfevaten

en wordt via dit lymfevaatstelsel verplaatst naar de holle ader van de bloedbaan. Evenals

het bloed heeft ook de lymfe een belangrijke functie binnen ons afweersysteem. Het

lymfestelsel zorgt, buiten de bloedbaan, voor vernietiging van bacteriën en

schadelijke stoffen in onze weefsels. 

In grote lijnen neemt het bloed dus de schadelijke stoffen binnen de vaten voor haar

rekening en de lymfe heeft de tussenliggende weefsels buiten de bloedvaten als haar

strijdtoneel.

 

Primair en Secundair Lymfoedeem

Lymfeoedeem is een aandoening die ontstaat wanneer er in het lymfestelsel sprake

is van belemmering van het lymfetransport.  Men spreekt van primair lymfoedeem,

wanneer de ophoping van lymfe in de weefsels het gevolg is van een aangeboren afwijking,

waarbij een (in aanleg) slecht functionerend lymfevatenstelsel de oorzaak is voor het

ontstaan van dit oedeem. Wanneer het ontstaan van lymfeoedeem het gevolg is van een

operatieve ingreep of een trauma, waarbij lymfeknopen en/of lymfeweefsel verwijderd of

beschadigd werden, dan spreekt men van secundair lymfoedeem.

 

 

 

 

 

Lymfetransport, drainagerichtingen en waterscheidingen

Normaalgesproken transporteren de lymfevaten in de huid de lymfe rechtstreeks naar

de dichtstbijzijnde lymfeknopen, via fysiologisch bepaalde richtingen, alwaar de

schadelijke stoffen worden afgebroken. De omringende huidgebieden rond de hals, de

oksels en de liezen, zijn voor wat

betreft de drainagerichting van de lymfe opgesplitst in ‘kavels’, die elk een eigen

fysiologisch bepaalde drainage-richting hebben.

 

Bijvoorbeeld: Links van het borstbeen wordt de lymfe normaalgesproken afgevoerd

naar de linker oksel, evenals de lymfe van de linker arm en het linker schouderblad. 

Op dezelfde wijze vloeit de lymfe rechts van het borstbeen af naar de rechter oksel. 

Deze huidgebieden worden begrensd door zogenaamde water-scheidingen, die een,

zeer moeizaam te passeren, afrastering vormen rond elk van deze ‘huidkavels’. In

deze waterscheidingen bevinden zich slechts een minimaal aantal lymfevaatjes

(smokkelweggetjes), die onder normale omstandigheden amper operationeel zijn.

 

Lymfekliertoilet 

Bij bv. borstkanker en genitale kankers worden zo nodig de lymfeknopen in

respectievelijk de oksel, onderbuik en/of lies operatief verwijderd ter preventie van

uitzaaiingen. Dit heet een lymfekliertoilet. Na een operatieve verwijdering van bv. de

okselknopen valt er ter plekke plotseling een belangrijke afwaterings- annex

zuiveringsstation weg voor het omliggende huidgebied van borst, schouder en arm. 

 

Na de operatieve ingreep blijft het lymfevocht in eerste instantie langs de natuurlijke

weg naar deze geopereerde oksel toe stromen. Ter plekke aangekomen kan het

lymfevocht niet verder en hoopt zich op. De druk binnen de lymfevaten zal oplopen.

Op basis van deze veranderde drukverschillen zal het lymfevocht zich na enige tijd een

nieuwe weg proberen te banen, deels zelfs tegen de oorspronkelijke stroomrichting in.

De begrenzing ofwel de waterscheidingen blijven hierbij echter een grote belemmering

vormen.

 

Of het lichaam dit lymfeprobleem op natuurlijke wijze zal kunnen oplossen is sterk

afhankelijk van de omvang en de kwaliteit van het netwerk aan aanwezige lymfevaten 

en smokkelweggetjes. De aanleg van dit lymfvatennetwerk verschilt sterk per persoon. 

Manuele lymfedrainage en oedeemtherapie zijn er op gericht om, na operatieve

verwijdering van lymfeknopen, met speciale technieken het lymfetransport, tegen de

oorspronkelijke stroomrichting in en over de waterscheidingen heen in nieuwe banen

te leiden. De zg smokkelweggetjes in de waterscheidingen worden hierbij

aangezet/geactiveerd tot een verhoogde doorlaatbaarheid en tot intensivering van het

transport van lymfevocht richting de gezonde zijde en gezonde lymfeknopen. 

Een vergelijking trekkend met het draineren van een stuk grond drijven wij bij het falen

van ons eigen afwateringssysteem ‘het overtollige water’ op onze eigen kavel, dwars

door de kavelgrens heen, naar het land van de buurman om op deze wijze en

noodgedwongen gebruik te kunnen maken van zijn intacte afwateringsplaats. (bv de

niet geopereerde oksel of lies)

Het risico van fibroseren 

Lymfe is een eiwitrijke vloeistof, die de neiging heeft tot verharding en fibrosering, met

name wanneer het lymfevocht te lang en te statisch achterblijft in de verschillende

huidstructuren. Op den lange duur kan deze situatie leiden tot onomkeerbare

verdikking, verharding en tot functieverlies van de huid in het aangedane gebied. 

Voorkomen is beter dan genezen. Compressietherapie en oedeemtechnieken moeten

in deze laatst genoemde gevallen zorgdragen voor verwijdering van het overtollige en

eiwitrijke vocht uit de huidstructuren rond de operatieve ingreep. Aansluitend zal het

dragen van een nauwkeurig aangemeten en goed passende therapeutisch elastische

arm- of beenkous, (en in sporadische gevallen ook een dito

broek en/of romper) vaak het juiste en enige middel zijn om het optreden van

recidieven te kunnen voorkomen.

 

Doorgaans bepaalt de dermatoloog de hoogte van de drukklasse van deze middelen.